Pogadanka o (szwedzkich) kolokacjach

korabil1. Wstęp

Skąd pomysł na tę pogadankę i czym tak właściwie są kolokacje? Wielu autorów różnych publikacji służących do nauki języka (szwedzkiego) zgodnie zauważa, że temat tychże zestawień jest traktowany niezwykle po macoszemu. Kolokacja to rodzaj związku frazeologicznego, gdzie, w odróżnieniu od idiomu, zachowana jest dosyć swobodna łączliwość wyrazów i gdzie wyrazy składowe zachowują odrębne znaczenie. Symbolicznie przedstawia to poniższy schemat:

leksem1 leksem2 … leksemn : fraza → leksem1 + leksem2 + … + leksemn : idiom

leksem1 leksem2 … leksemn : fraza → leksem1, leksem2, leksemn : kolokacja

Wynika stąd, że idiomem jest na przykład zwrot “flaki z olejem” – dosłowne brzmienie każdego wyrazu z osobna nie mówi nic o znaczeniu łącznym. Inny przykład to “włosy stają dęba”, “trafić kulą w płot”. W żadnym z tych zwrotów przeciętny uczeń, dla którego polszczyzna jest L2, nie byłby w stanie bezkontekstowo domyślić się ich przenośnego znaczenia. Idiomy w innych językach niż polszczyzna mają się podobnie:

  • Da liegt der Hund begraben. – niem. “tu leży pies pogrzebany” – w tym problem,
  • a baby in the woods – ang. “dziecko w lesie” – bezradny jak dziecko,
  • spjaldanna á milli – isl. “pomiędzy okładkami” – od deski do deski,
  • must lammas – est. “czarna owca” – czarna owca.

2. No i co z tego?*

*No i co z tego to również stała fraza. To z tego, że oba te typy związków są niezwykle powszechne w codziennej komunikacji, a mimo to osoby, dla których dany język jest obcy, uczą się ich najwolniej (w obrębie sprawności mówienia i pisania), robią w nich sporo błędów (kontrakcje – te jednak zdarzają się często i native'om) i w ogóle nie przywiązują do nich większej wagi. A to błąd! Nie ma oczywiście jasno wyznaczonej granicy pomiędzy idiomem a kolokacją; nawet w tym drugim rodzaju związków czasownik użyty może zostać w bardziej abstrakcyjnym (bardziej ogólnym, książkowym, abstrakcyjnym) znaczeniu: posłać list : posłać do szkoły. No dobrze, ale gdzie w tym wszystkim szwedzki?

3. Co na to źródła językoznawcze?

Kolokacje w języku szwedzkim to, obok idiomów, jedne ze “związków skonwencjonalizowanych” [Filippa Rubin, Förståelse av konventionaliserade uttryck]. Są one “na tyle skostniałe gramatycznie i leksykalnie, że trudno je zmienić”. Ponadto dzięki ich znajomości “nie musimy się koncentrować na doborze słów i sposobie formułowania”. Autorzy książki Fasta uttryck, Anna Hallström i Urban Östberg, mówią również, że “stałe połączenia wyrazowe są w ogólności ważnym tematem, choć często pomijanym”. Naturalnie poziom ich znajomości wzrasta (oczywiście nie samoistnie) wraz z ilością czasu poświęconego na naukę języka.

4. Oczywiste związki wyrazowe w języku szwedzkim

Po przeczytaniu wcześniejszych akapitów Czytelnik na pewno zdążył już uświadomić sobie, jak wiele takich wyrażeń zna:

  • titta på tv – oglądać telewizję [czas. titta użyty w nieco bardziej generycznym znaczeniu],
  • skala potatis – obierać ziemniaki,
  • hugga ved – rąbać drewno,
  • köra bil – prowadzić samochód,
  • tända ett ljus – zapalić świeczkę.

Podczas nauki nie zaprzątamy sobie oczywiście głowy tym, czy jakieś dwa wyrazy łączą się częściej niż tylko w tym zwrocie, który aktualnie staramy się zapamiętać. Czy to źle? Tak, to źle, bo wydłużamy w ten sposób czas nauki. Istnieją sposoby, by znacznie zwiększyć produktywność i przede wszystkim wzbogacić swój słownik o pomocne wyrażenia, dzięki którym w przyszłości m.in. zautomatyzujemy reagowanie na pytania, poprawimy barwność i stylistykę tekstu, dostosujemy ton wypowiedzi do sytuacji och mycket mycket mera!

5. Dostępne narzędzia

Paradoksalnie narzędzi do znajdowania i badania stałych związków wyrazowych jest dość sporo. Począwszy od “tradycyjnego” wyszukiwania w Google za pomocą znaku cudzysłowu…

Screenshot from 2015-11-27 19-37-42

… kończąc na stronie do tego przeznaczonej (http://spraakbanken.gu.se/korp/):

Screenshot from 2015-11-27 21-17-57

W głównym oknie interfejsu wpisać możemy naszą domniemaną kolokację/domniemany idiom i sprawdzić częstotliwość używania, który między innymi stanowi o klasyfikacji. Jeśli dana fraza jest bardzo popularna, system sam ją zaproponuje w liście autouzupełniania. Sam Korp jest bez wątpienia tematem na następny artykuł.

6. Zakończenie (?)

Samą przygodę z Korpem (i Karpem, i Lärką) chciałbym kontynuować w następnym artykule, gdzie zajmiemy się również stroną informatyczną korzystania z korpusów (m.in. wyrażeniami regularnymi), które niewątpliwie są nadal niedocenianym w dydaktyce źródłem informacji językowej i językoznawczej.


Zobacz też…

Szwedzkie czasowniki frazowe

Nie samymi podręcznikami… – czyli internetowe pomoce naukowe

Jak tworzyć i wykorzystywać listy frekwencyjne

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Teraz masz możliwość komentowania za pomocą swojego profilu na Facebooku.
ZALOGUJ SIĘ