Urugwajskie głosy

flaga-urugwajuDziś wcielę się w rolę Kermita Żaby, gospodarza programu „The Muppet Show" i z dużą przyjemnością zaprezentuję Wam dwóch wykonawców, którzy śpiewają po hiszpańsku, a ich teksty od wielu miesięcy pomagają mi w nauce tego języka. Łączy ich to, że pochodzą z Urugwaju, są w swoim kraju niezwykle popularni, a u nas mało kto o nich słyszał. Bardzo się ucieszę, jeśli choć w minimalnym stopniu przyczynię się do zmiany tego stanu rzeczy.

Panie i Panowie, oto pierwszy z nich: Fernando Cabrera. Gdyby nie przypadek, to i ja nie miałabym pojęcia o jego istnieniu. Na szczęście pewnego dnia, szukając czegoś do pooglądania po hiszpańsku, wpisałam w youtubową wyszukiwarkę słowa „la casa de al lado" (tak, chodziło mi o tytuł telenoweli) i zaintrygowana kliknęłam w jedną z pierwszych propozycji, przedstawiającą mężczyznę w średni wieku z gitarą. I, link po linku, spędziłam wieczór w towarzystwie Cabrery i innych urugwajskich muzyków. Zupełnie zapomniałam, że zamierzałam oglądać jakąś telenowelę.

Fernando Cabrera jest wokalistą, gitarzystą, kompozytorem i poetą. Jak to zwykle ze śpiewającymi poetami bywa, to właśnie teksty są jego najmocniejszą stroną. Patrząc obiektywnie, muszę przyznać, że jako gitarzyście znacznie bliżej mu do szarpidrutów niż wirtuozów, a z wokalem… coż, dobrze że trafia w nuty. A mimo to nie da się zaprzeczyć, że jest Artystą. I inspiracją dla dwóch pokoleń urugwajskich wykonawców.

Utwór, który wybrałam, aby zapoznać Was z Cabrerą, jest jednym z moich ulubionych, ale niekoniecznie reprezentatywnych dla jego repertuaru (jeśli chcecie samą esencję cabrerowatości, to na początek polecam wspomnianą „La casa de al lado" – ludzie na koncertach czasami przy tym płaczą; a zaraz potem, dla równowagi, posłuchajcie lekko prześmiewczego „Disolvente"). Tymczasem prezentuję Wam „El mal del sueño":

W komentarzach youtubowych można znaleźć zapis tekstu (żeby był bardziej czytelny, podzieliłam go na wersy):

Estás callada todo el día, mirando siempre para abajo
no contestás cuando te hablan, seguís tejiendo tu trabajo.
El portazo enfurecido no consiguió alterar tu paso,
dame algún día la alegría de ver pegados los pedazos.
Completamente estás dormida, o así parece totalmente,
te levantás a la cocina, caminás silenciosamente.
Tu mente parece sumida en una música inconciente,
estás callada todo el día, estás sonriente de repente.
Te conocí en el muelle un día, te habías clavado aquél anzuelo,
me enamoré de tu carita, me enamoró tu desconsuelo.
Eras un ciervo adolescente, muy apegado a tus abuelos,
eras la niña de mis sueños, me sometí a todos tus juegos.
Mi amor es tan desesperado, tu amor es tan inobediente,
vos nunca hablás ni das motivos, solo tu risa intermitente.
Tu mente está cerrada en vida, tu cuerpo es una flor demente,
está empedrado mi destino, atado al tuyo para siempre.
Te he regalado mil muñecas, ingenuamente esperanzado,
me rebajás como una diosa, inmisericordiosamente.
Quizá algún día abra y entre en tu dulzura enajenada,
en tu locura o en tu vientre, en tu niñez eternizada.

Osoby nieznające hiszpańskiego będą może ciekawe, o czym w ogóle ten Cabrera tutaj śpiewa. Jego słowa są skierowane do tajemniczej pani, która przez cały dzień się nie odzywa, nie reaguje, kiedy się do niej mówi, nie reaguje też na trzaśnięcie drzwiami, jest nieobecna myślami, zupełnie jakby spała – czasem tylko znienacka się uśmiecha. A on, tzn. podmiot liryczny, jest w niej beznadziejnie zakochany i chciałby wniknąć w to, co się dzieje w jej głowie (a chęć tę wyraża różnymi metaforami). Podarował jej nawet tysiąc lalek, ale ona go poniża, jak jakaś bogini, niemiłosiernie. „El mal del sueño" to „choroba snu". El mal dosłownie oznacza zło, el sueño – sen, spanie, marzenie.

Osoby znające hiszpański bądź uczące się tego języka, zwrócą pewnie uwagę na czasowniki w drugiej osobie liczby pojedynczej: mamy tu do czynienia nie z formą , a z formą vos, w jej typowej postaci, charakterystycznej dla rioplatense, czyli dialektu używanego w Argentynie i Urugwaju. (W jakich jeszcze krajach i w jakiej postaci występuje zjawisko voseo, możecie przeczytać TU [artykuł po hiszpańsku]).

Zauważcie, że utworzenie formy vos nie jest w naszym przykładzie niczym skomplikowanym. Wystarczy, że znacie drugą osobę liczby mnogiej vosotros, używaną w Hiszpanii (a ucząc się hiszpańskiego w Polsce, nie sposób jej nie znać), usuwacie każdorazowo literkę „i" w końcówce odmienianego czasownika i macie vos. (Powyższe zdanie nie dotyczy oczywiście czasowników zakończonych w bezokoliczniku na -ir, tutaj formy vos i vosotros wyglądają po prostu identycznie). Weźmy np. czasownik contestar (odpowiadać). Mielibyśmy [vosotros] contestáis, wyrzucamy „i" i mamy [vos] contestás, które widzicie w drugiej linijce tekstu piosenki. Biorąc z tej samej linijki seguir (tu: kontynuować), tworzymy [vosotros] seguís, a jako że nie mamy co wyrzucić, bo bezokolicznik kończył się na -ir, zostaje nam [vos] seguís. I tak dalej. W piosence, w formie vos,  pojawiają się praktycznie wyłącznie czasowniki w czasie teraźniejszym (z wyjątkiem czasownika ser – > eras). Jeśli chcecie prześledzić, jak „zachowuje się" ta forma we wszystkich czasach i trybach, polecam stronę DRAE (jako przykład, wrzuciłam do odmiany wspomniany wyżej czasownik seguir –  jeśli forma vos różni się od , jest podana obok niej, jeśli z kolei w 2. os. l. p. widnieje tylko jedna forma, to oznacza, że w tym wypadku vos = ).

Wróćmy jednak do naszych dzisiejszych gwiazd. Drugą osobą, którą chcę Wam przestawić, jest Eduardo Mateo. Wokalista, gitarzysta, kompozytor i autor tekstów, jest legendą w swoim kraju. Od połowy lat 60-tych aż do roku 1990, kiedy zmarł na raka w wieku zaledwie 50 lat, Mateo nagrywał i występował solo i w zespołach, niejednokrotnie współpracując z innymi urugwajskimi sławami. Jako elementy jego stylu wymienia się sambę, bossa novę, rock i candombe (muzyka pochodzenia afrykańskiego, oparta przede wszystkim na różnego rodzaju bębnach, bardzo popularna w Urugwaju). O ile Cabrerę w pełni docenią osoby znające hiszpański co najmniej biernie i na co najmniej średnim poziomie, tak Mateo polecam wszystkim, niezależnie od znajomości / nieznajomości tego języka. Po prostu świetnie się go słucha. Na pierwszy kontakt proponuję piosenkę „Esa tristeza" („Ten smutek").

Pod piosenką na youtubie znajdziecie zapis tekstu. Tu też są słowa skierowane do jakiejś pani. Tym razem jednak w formie , a nie vos (przyznam szczerze, że nie mam pojęcia, dlaczego! Cabrera zawsze śpiewa vos, Mateo – chyba zawsze , a obaj urodzili się w Montevideo i o ile się dobrze orientuję, nigdy nie ruszali się stamtąd na dłużej).

Tak, Mateo i Cabrera nagrali wspólną płytę, z koncertu w 1987 r. (znajdziecie ją na youtubie po wpisaniu „Mateo y Cabrera"). Widać, słychać i czuć, że była to współpraca nie tylko owocna, ale i zwyczajnie przyjemna: spotkało się dwóch dobrych znajomych o podobnym spojrzeniu na życie. Kiedy ich słucham i oglądam ich wspólne zdjęcia, nie potrafię nie zastanawiać się, ile wódki razem wypili i ile godzin razem przegadali – nie tylko o muzyce…

 

Z oczywistych powodów nie napisałam o wszystkich wartych uwagi wykonawcach urugwajskich – ograniczyłam się tylko do dwóch moich ulubionych. Jeśli jesteście jednak zainteresowani tematem, polecam takie nazwiska jak Malena Muyala, Hugo Fattoruso, Liliana Herrero czy Jorge Drexler.

 

Zobacz także:

Dlaczego warto oglądać obcojęzyczne „talent shows"
Hiszpańskie filmy, które łatwo przeoczyć
Jak słuchać, żeby usłyszeć
Hiszpański na marginesach
Jak oglądać telenowele i nie zwariować
Meksykanie i ich język: prawdy, półprawdy, ćwierćprawdy i słówka-jokery

 

 

 

 

6 komentarze na temat “Urugwajskie głosy

  1. Bardzo fajnie, że przedstawiasz sylwetki śpiewaków z wybranego regionu; będę mnie bardzo interesowały takie artykuły w przyszłości :-). Ja sam zaczynając naukę hiszpańskiego uczyłem się sporo z piosenek Natalii Oreiro (teksty prostsze niż ten z Twojego przykładu), która też pochodzi z Montevideo.

    Rozwiązanie problemu dlaczego Cabrera używa formy vos, Mateo zaś jest proste i zgodne z Twoją obserwacją. W Urugwaju w przeciwieństwie do argentyńskiej i paragwajskiej części dialektu rioplatense tuteo współwystępuje z voseo; tuteo jest szczególnie nasilone we wschodnim Urugwaju. W Urugwaju zaimek może się łączyć z czasownikami odmienionymi w formie vos, lub też z czasownikami odmienionymi standardowo:
    (1) vos hablás
    (2) tú hablás
    (3) tú hablas
    Na bardzo wielu obszarach hiszpaskojęzycznego świata, gdzie zachodzi voseo, współwystępuje ono z tuteo, zwłaszcza w mowie „edukowanej"; w szkołach naucza się form tuteo. Poza tym, w rioplatense voseo może, lecz nie musi też występować w trybie subjuntivo, jedynie indicativo i imperativo. Inaczej się to przedstawia np. w zachodnich obszarach Kolumbii, gdzie mówi się równo: vos habás, hablá vos, vos hablés.

    Zapewne dobrze wiesz, ale skoro chcesz się nauczyć meksykańskego, może wspomnę: voseo spotyka się w południowym Meksyku w stanie Chiapas. Obszarów z voseo jest naprawdę dużo; pytanie brzmi raczej w których krajach voseo nie ma: Hiszpania, Republika Dominikany, Portoryko, Gwinea Równikowa i na tym lista się kończy; jest aż tak krótka. Ponoć voseo nie występuje też w Perú, że zdarzyło mi się z nim spotkać. Pewnie bym sporo pomącił ludziom objaśniając różnice morfologiczne pomiędzy różnymi rodzajami voseo. Powiedzmy więc, że najpowszechniejszy jest ten, który opisujesz, ale są też inne.

    Widziałem horror urugwajski La casa muda, ale jak tytuł może sugerować, w większej części akcji niewiele mówią ;-).

    1. Właśnie przeczytałem w Wikipedii, że voseo występuje w Hiszpanii w strefach Castilla y León, oraz w Perú na północy i południu kraju. Czyli moja powyższa obserwacja z Perú się potwierdziła :-), doszła do tego Hiszpania (hmmm… ktoś słyszał w Hiszpanii voseo?), a bez voseo zostały nam tylko trzy kraje: Republika Dominikany, Portoryko, Gwinea Równikowa

    2. Dzięki za ciekawy komentarz i przy okazji za wyjaśnienie moich wątpliwości. No nie wpadłam na najprostsze rozwiązanie, czyli na współwystępowanie obu form na obszarze tak małym jak jedno miasto (w dodatku tak małego kraju 🙂 )

      Te obszary, o których wspominasz, są właśnie wymienione w artykule wikipediowym, który z kolei zalinkowałam w moim artykule (http://es.wikibooks.org/wiki/Espa%C3%B1ol/La_conjugaci%C3%B3n/El_voseo) Co ciekawe (odnosząc się do Twojego drugiego komentarza), tu wspominają tylko o tym, że w Hiszpanii voseo utrzymało się tylko gdzieniegdzie do poł. XX w.

      1. Aj, rzeczywiście umknęło mi pisząc komentarz, że zalinkowałaś w tej sprawie… Tego artykułu na Wikipedii nie znałem. Tak więc wynikałoby, że moja lista z pierwszego komentarza była jednak dobra – w Hiszpanii voseo nie ma (stąd moje zdziwienie gdy przeczytałem, że jest); w Perú owszem jest.

  2. Świetny artykuł i świetna metoda nauki języka. Sam w ten sposób mocno polepszyłem swoją znajomość języka angielskiego, a muzyka Gorana Bregovića i Bjelo Dugme sprawiła, że zacząłem się interesować językami Bałkanów. Uczyłem się serbsko-chorwackiego praktycznie tylko poprzez słuchanie takich zespołów jak Bjelo Dugme, Riblja Ćorba, czy Bajaga i Instruktori i tłumaczenie tekstów. Obecnie rozumiem dosyć sporo, a w żadnym momencie ta nauka nie była czymś żmudnym, czysta przyjemność płynąca ze świetnej muzyki.

    Problem pojawiał się natomiast, kiedy chciałem się uczyć w ten sposób innych języków, np. niemieckiego. Niestety nie jestem w stanie znaleźć w internecie niemieckiej muzyki, która by do mnie przemawiała i być może ciekawym pomysłem na Woofli byłyby artykuły takie jak ten, które zapoznawały nas z ciekawymi, obcojęzycznymi wykonawcami lub filmami.
    Pozdro z Szamotuł

    1. Cześć!

      Miło widzieć kogoś z mojego rodzinnego miasta 🙂 Muzyki przeważnie słucham dla samej przyjemności słuchania, aczkolwiek nie ukrywam, że językowe poszukiwania w dużej mierze wpłynęły na to czego słucham. Ciekawej niemieckiej muzyki znalazłem całkiem sporo i w zasadzie byłby to świetny pomysł na następny artykuł. Z jednej strony przedstawię moje ulubione niemieckojęzyczne utwory, z drugiej podzielę się tym jak względnie łatwo jest dobrą muzykę w dowolnym języku znaleźć.

      Pozdrawiam,
      Karol

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Teraz masz możliwość komentowania za pomocą swojego profilu na Facebooku.
ZALOGUJ SIĘ